Ölü stok nedir? Yavaş hareket eden stoğu eritmenin 6 yolu.
Rafta bekleyen her ürün nakdinizi, depo alanınızı ve emeğinizi bağlar. Ölü stokun ne olduğunu, nasıl tespit edeceğinizi ve nakde çevirmenin pratik yollarını bu rehberde adım adım anlatıyoruz.
Ölü stok, belirli bir süredir hiç hareket görmeyen, yani satılmayan, üretime girmeyen ya da transfer edilmeyen stoktur. Birçok KOBİ’de depo değerinin hatırı sayılır bir kısmı sessizce bu kalemlerde bekler. Ürün raftadır ama nakit akışınıza hiçbir katkısı yoktur; üstelik alan, sayım emeği ve sigorta gibi giderlere de neden olur. Bu rehberde ölü stoku nasıl tanımlayacağınızı, tespit edeceğinizi ve eritmek için neler yapabileceğinizi bulacaksınız.
Ölü stok, yavaş hareket eden stok ve fazla stok aynı şey mi?
Üç kavram sık karıştırılır. Farkları netleştirmek, hangi ürüne hangi aksiyonun uygun olduğunu belirler.
- Ölü stok: Uzun süredir hiç hareketi olmayan kalem. Örneğin son bir yıldır tek satış görmemiş bir yedek parça.
- Yavaş hareket eden stok: Satılıyor ama talebe göre çok yavaş eriyor. Henüz ölü değil, ama yolda.
- Fazla stok: Talebi olan bir üründen ihtiyacın çok üzerinde bulunan miktar. Ürün sağlıklı olabilir, sipariş miktarı hatalıdır.
Kaç gün hareketsizliğin “ölü” sayılacağı sektöre göre değişir. Gıdada haftalar önemliyken, sanayi malzemesinde bir yıl bile normal olabilir. Eşiği kendi ürün grubunuza göre belirleyin.
Ölü stok neden oluşur?
Sebebi bilmeden eritmek geçici çözüm olur; aynı hata tekrar eder. En sık görülen nedenler şunlardır:
- Tahmine değil, hisse dayanan toplu alımlar ve “fırsat” fiyatlı büyük partiler
- Model, sezon ya da teknoloji değişikliği nedeniyle talebi biten ürünler
- Müşteriye özel sipariş için alınıp sonra vazgeçilen kalemler
- Yanlış sipariş noktası ve minimum stok tanımları
- Kayıtlarda görünen ama fiilen bulunamayan ya da yanlış rafta duran ürünler
Sipariş noktası konusunda kritik stok seviyesi ve sipariş noktası nasıl belirlenir? yazımız, bu sorunu kaynağında çözmenize yardımcı olur.
Ölü stoku nasıl tespit edersiniz?
Önce elinizde net bir liste olmalı. Pratik bir yöntem, her kalem için son hareket tarihine bakmaktır.
1. Son hareket tarihine göre yaşlandırma
Stok kartlarını son satış ya da çıkış tarihine göre 90, 180, 365 gün gibi dilimlere ayırın. Burada kullanacağınız aralıklar örnektir; kendi sektörünüze göre değiştirin. Alacak yaşlandırmasına benzer bir mantıktır; ilgilenirseniz alacak yaşlandırma raporu yazımıza bakabilirsiniz.
2. Stok devir hızıyla karşılaştırma
Devir hızı düşük kalemleri ayrıca işaretleyin. Hesaplama için stok devir hızı nasıl hesaplanır? rehberini kullanabilirsiniz.
3. Fiili sayımla doğrulama
Listede görünen ürünün gerçekten depoda olup olmadığını kontrol edin. Kayıtlı ama bulunamayan ürünler başka bir sorundur ve ayrıca ele alınmalıdır.
Ölü stoku eritmenin 6 yolu
- Kampanya ve iskonto: Maliyetin altına inmeden önce, ürünü gruplayarak (paket, “al-bir-tane-bedava” gibi) satmayı deneyin.
- Bayilere özel teklif: Bayi ağınıza hedefli duyuru ve fiyat teklifi gönderin; bayinin satış kanalı sizinkinden farklı olabilir.
- Pazar yerinde satış: Yerel müşteriniz olmayan ürün başka bir kitleye ulaşabilir.
- Üretimde kullanım: Hammadde ya da yarı mamulse alternatif malzeme olarak reçetelerde değerlendirin.
- Şubeler arası transfer: Bir mağazada ölü olan ürün diğerinde satılıyor olabilir.
- Tasfiye: Son çare olarak toptan satış, bağış ya da imha. Muhasebe ve vergi etkisi için güncel düzenlemeleri mali müşavirinizden teyit edin.
Örnek: Bir hırdavat toptancısının 14 aydır satılmayan bir ürün grubu vardır. Önce sahadaki satış ekibine ve bayilere hedefli kampanya yapılır, kalanı paketlenip diğer ürünlerle birlikte satılır. Böylece depoda yer açılır, nakit geri döner ve aynı ürünün yeniden büyük partiyle alınmaması için sipariş miktarı gözden geçirilir. Sektöre özgü ipuçları için hırdavat ve yapı market stok yönetimi yazımıza göz atın.
Ölü stok oluşmasını önlemek için alışkanlıklar
Eritme işi bir kez yapılıp biten bir proje değildir. Her ay aynı raporu inceleyen bir rutin kurun. Yeni ürün alımlarında geçmiş satış verisine bakın, ABC analizi ile hangi kalemlerde stok bulundurmaya değeceğine karar verin ve minimum stok tanımlarını güncel tutun. Hareketi yavaşlayan ürünü erken fark etmek, eritmeyi kolaylaştırır: ürün yeni olduğunda iskonto yapmak, bir yıl sonra yapmaktan çok daha az maliyetlidir.
Opak ile ölü stoku görünür kılın
Stok verisi tek yerde ve güncel olduğunda tespit işi kolaylaşır. AI Rapor ile Türkçe soru sorarak rapor tasarlamadan cevap alabilir, hazır stok panolarından depo durumunuzu izleyebilirsiniz. Eritme aşamasında ise B4B Bayi Yönetimi ile bayilerinize kampanya ve duyuru iletebilir, Sanal Pazar Entegrasyonu ile Trendyol, Hepsiburada, Amazon ve n11 gibi kanallarda tek stokla satış yapabilirsiniz. Online Katalog ise güncel fiyat ve stoku WhatsApp ya da e-posta ile paylaşılabilir bağlantıyla müşterilerinize ulaştırır.
Stok verinizi nasıl daha görünür hale getirebileceğinizi birlikte inceleyelim.
