Stok devir hızı nasıl hesaplanır? Formül ve örnekler.
Stok devir hızı, deponuzdaki malın ne kadar çabuk paraya dönüştüğünü gösterir. Formülü, örnek bir hesabı ve devir hızını yükseltmek için uygulayabileceğiniz adımları bu rehberde bulabilirsiniz.
Rafta bekleyen her ürün, bağlanmış nakit demektir. Stok devir hızı nasıl hesaplanır? sorusu da tam bu noktada önem kazanır: Stoklarınızın yılda kaç kez satılıp yenilendiğini gösteren bu oran, hangi ürüne para bağladığınızı ve hangisinin hızlı döndüğünü net biçimde ortaya koyar. Bu rehberde formülü, örnek bir hesabı ve oranı iyileştirmenin pratik yollarını bulacaksınız.
Stok devir hızı nedir?
Stok devir hızı, belirli bir dönemde ortalama stokunuzun kaç kez satılarak tükendiğini ve yeniden alındığını gösteren orandır. Yüksek devir hızı genellikle malın hızlı satıldığı, düşük devir hızı ise stokun rafta beklediği anlamına gelir. Ancak “yüksek her zaman iyi” değildir; çok yüksek bir oran, sık sık stoksuz kalındığının da işareti olabilir.
Hesaplama formülü
Hesap iki adımda yapılır. Önce ortalama stok bulunur, ardından satılan malın maliyeti bu ortalamaya bölünür.
- Ortalama stok = (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) / 2
- Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti / Ortalama stok
- Stokta kalma süresi (gün) = Dönemdeki gün sayısı / Stok devir hızı
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, pay kısmında satış tutarını değil satılan malın maliyetini kullanmaktır. Satış tutarı kâr marjını da içerdiği için oranı olduğundan yüksek gösterir. Maliyetin doğru çıkması için ürün maliyeti nasıl hesaplanır? yazımıza göz atabilirsiniz.
Örnek hesaplama
Varsayımsal bir örnek verelim. Bir toptancının yıllık satılan malın maliyeti 1.200.000 TL, yıl başı stoku 150.000 TL, yıl sonu stoku 250.000 TL olsun.
- Ortalama stok = (150.000 + 250.000) / 2 = 200.000 TL
- Stok devir hızı = 1.200.000 / 200.000 = 6 kez
- Stokta kalma süresi = 365 / 6 ≈ 61 gün
Yani bu işletme stokunu yılda yaklaşık altı kez yeniliyor ve bir ürün ortalama iki ay rafta kalıyor. Bu rakamın iyi mi kötü mü olduğunu ise sektör belirler.
Sonucu doğru yorumlamak
Gıda ve süt ürünlerinde devir hızı doğal olarak yüksek, yedek parça ya da makine ekipmanında daha düşük olur. Bu yüzden oranı başka sektörlerle değil, kendi geçmiş dönemlerinizle ve ürün gruplarınızla karşılaştırın. Toplam oran yerine ürün veya kategori bazında bakmak çok daha öğreticidir; çünkü hızlı dönen birkaç ürün, yavaş dönen yüzlerce kalemi gizleyebilir.
Önceliklendirme için ABC analizi ile stok yönetimi yaklaşımı iyi bir başlangıçtır: Satışa en çok katkı veren ürünlerin devrini ayrı, durağan kalemlerin devrini ayrı izleyin.
Devir hızını artırmanın yolları
- Durağan stoğu tespit edin: Uzun süredir hareket görmeyen kalemleri listeleyin; indirim, kampanya veya paket satışla eritin.
- Sipariş noktasını netleştirin: Gereğinden fazla sipariş vermek de az vermek de devri bozar. Ayrıntılar için kritik stok seviyesi ve sipariş noktası yazımıza bakın.
- Sipariş sıklığını ayarlayın: Daha sık ve daha küçük partilerle alım yapmak ortalama stoku düşürür; ancak tedarikçi koşullarını da hesaba katın.
- Talep tahminini iyileştirin: Geçmiş satış verisi ve mevsimselliğe bakarak alım planı yapın.
- Veri doğruluğunu sağlayın: Sayım farkları ve hatalı girişler hesabı yanıltır; düzenli sayım yapın.
Sık yapılan hatalar
İlk hata, satış tutarını maliyet yerine kullanmaktır. İkincisi, yalnızca yıl başı ve yıl sonu stokla ortalama almaktır; mevsimsel dalgalanması olan işletmelerde aylık stok değerlerinin ortalamasını almak daha gerçekçi sonuç verir. Üçüncüsü ise tek bir genel oranla yetinmektir. Ürün grubu, depo ve dönem bazında kırılım yapmadan alınan kararlar çoğu zaman yanlış ürüne odaklanır.
Not: Stok değerleme yöntemi ve dönem sonu stok kayıtlarının muhasebe karşılığı için güncel düzenlemeleri GİB’den ya da mali müşavirinizden teyit edin.
Opak ile stok verinizi güvenle izleyin
Devir hızı hesabı, ancak stok miktarlarınız doğruysa anlamlıdır. Gelişmiş Depo ile raf, koridor ve bölge bazında lokasyon yönetimi yapabilir, el terminaliyle barkodlu toplama ve sayım gerçekleştirebilir, lot ve seri numarasıyla geriye dönük izlenebilirlik sağlayabilirsiniz. Böylece hesabınızın dayandığı stok rakamı güvenilir olur.
Veriyi yorumlamak için de AI Rapor ile Türkçe soru sorarak rapor tasarlamadan cevap alabilir, hazır stok panolarından yararlanabilirsiniz. Yaklaşımı daha geniş görmek için yapay zekâ ile iş raporlama yazımıza da göz atın.
