Bir ürünü üretmek için hangi malzemeden ne kadar gerektiğini gösteren listeye ürün reçetesi ya da ürün ağacı (BOM – Bill of Materials) denir. Reçete; maliyet hesabının, malzeme ihtiyaç planlamasının, stok tüketiminin ve üretim emirlerinin temelidir. Reçete yanlışsa, üzerine kurulan tüm hesaplar da yanlış olur.
Reçetede neler bulunur?
- Hammadde ve malzemeler ile birim başına miktarları
- Yarı mamuller (kendi içinde reçetesi olan ara ürünler)
- Birimler ve birim çevrimleri
- Fire oranları
- Alternatif malzemeler
- Operasyonlar ve süreleri (rota ile birlikte)
Tek seviyeli ve çok seviyeli reçete
Tek seviyeli reçetede ürün doğrudan hammaddelerden oluşur. Çok seviyeli reçetede ise ürün, kendisi de üretilen yarı mamullerden oluşur. Örneğin bir mobilyada önce gövde ve kapak gibi parçalar üretilir, sonra bunlar birleştirilir. Çok seviyeli reçete, hem maliyetin hem malzeme ihtiyacının tüm seviyelerde doğru hesaplanmasını sağlar.
Alternatif malzeme
Aynı işi gören farklı tedarikçilerin malzemeleri ya da muadil parçalar alternatif malzeme olarak tanımlanabilir. Ana malzeme stokta olmadığında üretimin durmaması için önemlidir; ama maliyet farkı da izlenmelidir.
Fire oranını unutmayın
Kesim, döküm, enjeksiyon gibi süreçlerde malzemenin bir kısmı fireye gider. Reçeteye fire oranı eklenmezse malzeme ihtiyacı eksik hesaplanır, üretim ortasında malzeme biter ve maliyet olduğundan düşük görünür.
Reçete yönetiminde sık yapılan hatalar
- Mühendislik değişikliklerinin reçeteye geç yansıması
- Aynı ürün için birden fazla güncel olmayan reçete bulunması
- Ambalaj ve sarf malzemelerinin reçeteye eklenmemesi
- Birim karışıklıkları (gram/kilogram, adet/koli)
Doğru reçete, üretimin haritasıdır; harita yanlışsa en iyi ekip de yanlış yere varır.
Opak İleri Üretim
Opak İleri Üretim, yarı mamul ve alternatif malzeme destekli çok seviyeli reçete, otomatik malzeme ihtiyacı hesabı (MRP), operasyon bazlı süre ve fire takibiyle iş emri yönetimi ve gerçekleşen üretim maliyeti sunar. MRP hakkında daha fazlası için MRP rehberimizi okuyabilirsiniz.
